یک هفته پس از اعلام مارجعه خانوارهای ایرانی به سایت مرکز آمار برای اطلاع از وضعیت قرارگیری در خوشه‌های سه‌گانه تعریف شده برای دریافت یارانه نقدی در اثر کاهش و حذف تدریجی یارانه‌های بخش حامل‌های انرژی و کالاهای اساسی، به‌نظر می‌رسد در نظر گرفتن مبنای نادرست برای این خوشه‌بندی‌ها، نتایج گام اول اجرایی در این طرح بزرگ را تا اندازه‌ای نامطمئن ساخته که قرار است به دستور رئیس‌جمهور شیوه خوشه‌‌بندی خانوارها تغییر کند.

به گزارش رجانیوز، خوشه‌بندی خانوارها براساس اطلاعاتی که سال گذشته از طریق پرکردن فرم‌هایی در اختیار دولت قرار داده شد و تطبیق این اطلاعات با داده‌های برخی مراکز دیگر انجام شده است.

رئیس مرکز آمار ایران چندی قبل در خصوص در‌آمد هریک از خوشه‌ها، گفت‌: میانگین درآمدی خانوارهای خوشه‌ اول کمتر از ۳۵۰ هزار تومان، خوشه دوم از ۳۵۰ تا ۴۵۰ هزار تومان و میانگین درآمدی خوشه سوم بیشتر از ۴۵۰ هزار تومان است.

غیر دقیق بودن این خوشه‌بندی از آنجا ناشی می‌شد که تفاوت چندانی میان درآمد ۴۵۰ هزار تومانی که زندگی با این درآمد به‌دلیل هزینه‌های شهرهای بزرگ با دشواری همراه است با درآمد ده‌ها میلیونی فرد دیگری در ماه وجود ندارد و هر دو در یک خوشه قرار می‌گیرند.

همچنین در حالی که رییس مرکز آمار و سخنگوی طرح تحول اقتصادی پیش از این از اختصاص یارانه نقدی به دو دهک اول و دوم خبر داده و تأکید کرده بودند به خوشه سوم فقط یارانه غیرنقدی تعلق می‌گیرد، وزیر امور اقتصاد و دارایی هفته گذشته اعلام کرد به همه خوشه‌ها یارانه نقدی تعلق می‌گیرد.

این در حالی است که دوشنبه گذشته رئیس ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت کشور گفت: دکتر احمدی‌نژاد در جلسه امروز صبح کارگروه تحولات اقتصادی دولت، با توجه به بررسی‌های انجام شده درباره خوشه‌بندی خانوارها، این شیوه را دارای اشتباهاتی دانست و دستور داد تا شیوه خوشه‌بندی خانوارها تغییر کند.

رویانیان، قرار گرفتن بخشی از کارمندان و کارگران با هزینه های بالا در خوشه سوم را از موارد مطرح شده از سوی رئیس جمهوری اعلام کرد و گفت: بررسی وضعیت زندگی و درآمدی درصد قابل توجهی از افرادی که در خوشه سوم قرار دارند به خوبی نشان می‌دهد، آنها مستحق دریافت یارانه‌ بیشتری هستند، هرچند که طبق فرمول تعیین شده از سوی مرکز آمار در خوشه سوم قرار گرفته‌اند.

مشاور رئیس جمهوری تصریح کرد: در این جلسه با توجه به مسائل مطرح شده درباره خوشه‌بندی خانوارها و گلایه‌های انجام شده، دکتر احمدی‌نژاد اعلام کرد که به این مساله شخصا رسیدگی و بند به بند اصلاحات خوشه‌بندی جدید را پیگیری می‌کند.

رویانیان افزود: دکتر احمدی‌نژاد تاکید کرده، در تقسیم‌بندی خوشه‌ها باید به گونه‌ای عمل کرد که حقی از کسی در پرداخت یارانه‌ ها ضایع نشود؛ از این رو در این جلسه‌ها قرار است به طورجدی حتی مواردی که مردم عامه در اعتراض به نحوه خوشه‌بندی عنوان می‌کنند، دسته‌بندی و بررسی شود.

در عین حال، دو تشکل دانشجویی نیز با صدور بیانیه‌ای به مبنای درآمدی در خوشه‌بندی خانوارها اعتراض کردند و خواستار جایگزینی مبنای مصرفی شدند.

بسیج‏ دانشجویی و جنبش عدالتخواه دانشجویی، در پیشنهاد خود خاطرنشان کردند: « نکتة کلیدی در بحث یارانه‏ها، استفاده بیشتر دهک‏های بالای درآمدی از یارانه‏ها است؛ چرا این دهک‏ها حجم بیشتری از حامل‏های یارانه‏بر را مصرف می‏کنند. به منظور اصلاح این شرایط، به‏جای اتخاذ سیاست‏های « قیمتی» و توزیع مجدد منابع ـ که دارای اثرات تورمی و روانی در کشور بوده و در هیچ‏یک از مدل‏سازی‏های صورت گرفته به‏درستی لحاظ نشده است ـ می‏توان از سیاست « قیمتی ـ مقداری» استفاده کرد. در این سیاست، جامعه به جای دهک‏های درآمدی که تشخیص آن به‏راحتی امکان‏پذیر نیست، به دهک‏های مصرفی که تشخیصِ آن به‏راحتی امکان‏پذیر است، تقسیم می‏شود. اصولاً بر اساس مصرف، می‏توان سه خوشة «کم مصرف»، « میان مصرف» و « پر مصرف» را تعیین نمود و اقدام‏های ذیل را در راستای هدفمند کردن یارانه‏ها به انجام رساند:

۱ – تخصیص سهمیه رایگان آب، برق و گاز خانگی برای تمام خانوارها، تا سطح مصرف به میزانِ الگوی کم‏مصرف

۲ – تعیین تعرفه‏های یارانه‏ای به ازای مصرف از الگوی کم‏مصرف تا الگوی مصرف

۳ – تعیین تعرفه به میزانِ هزینة تمام شده یا بیش از آن به‏ازای مصرف مازاد بر الگوی مصرف

در این فرآیند اگر خانواری جزو خوشه کم مصرف قرار گیرد، از سهمیه رایگان بهره خواهد جست. خانوارهای خوشه میان مصرف نیز به ازای مصرف تا زیر الگوی مصرف، هزینه‏ای نپرداخته و به ازای مابقی مصرف خود از یارانه‏ بهره‏مند خواهند شد. خانوارهای خوشه پر مصرف نیز به ازای اضافه مصرفی که نسبت به الگوی مصرف انجام می‏دهند، هزینۀ جبرانی آن ـ قیمتی بیش از هزینه تمام شده ـ را پرداخت می‏کنند. از این طریق دولت محترم قادر خواهد بود درآمد حاصل از حذف یارانه را طبق قانون بازتوزیع نماید. این مسیر، بدون ایجاد انتظارات تورمی، دولت را به تدریج به اهداف خود رسانده و وعدة آب و برق رایگان برای مستمندین را محقق می‏کند.»

نتایج نامطمئن حاصل شده از گام اول اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها در حالی است که حدود دو سال از طرح این موضوع در سطح جامعه می‌گذرد و علاوه بر دولت که از مدت‌ها قبل بررسی در این خصوص را آغاز کرده بود، مجلس شورای اسلامی نیز از تابستان ۸۷ با تشکیل کمیسیون ویژه و سپس ماندن لایحه دولت به مدت یک‌سال در نوبت بررسی، در این زمینه دخیل بوده است.

با این حال، عدم رعایت جوانب احتیاطی در این طرح بزرگ و تصمیمات شتابزده‌ای که جبران آن‌ها نیز هزینه‌بر خواهد بود، برای مردم و به‌ویژه اقشار مستضعف دردسرساز خواهد بود.